Ông Trần Hiền, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Luật về Xây dựng và Địa ốc, thuộc Tổng Hiệp hội Xây dựng Việt Nam, đã trò chuyện với Tạp chí Hải Quan (Customs) về vấn đề cấp phép như sau:

Nghị quyết 16/2005/ND-CP về việc quản lý các dự án đầu tư xây dựng đã đơn giản hóa các thủ tục cấp giấy phép như thiết lập khung thời gian cụ thể cho việc xem xét và cắt giảm số lượng giấy tờ yêu cầu đề trình. Thế nhưng thực tế thì các cơ quan chính thức vẫn không tuân theo các quy định này?

Khung thời gian để cấp một giấy phép cho căn nhà là 15 ngày nhưng trong thực tế có khá ít trường hợp giấy phép được cấp đúng như quy định. Các bước thủ tục cấp phép quá phức tạp, điều này có thể gây ra nhiều rắc rối cho những người xin cấp phép.

Một số người phải mất đến 3 năm chỉ để chờ đánh giá cho những dự án quy mô lớn. Các kế hoạch khác như hệ thống điện, nước và phòng cháy chữa cháy cũng phải chờ thêm thời gian bởi vì nhà đầu tư phải xin phê duỵêt từ các cơ quan riêng biệt.

Đối với những dự án đã được lên kế hoạch gần với các con kênh hoặc dòng sông, nhà đầu tư cũng phải chờ đợi để được sự cho phép của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Bộ Giao thông và Công trình Công cộng. Các vi phạm liên quan đến xây dựng nhìn chung phổ biến, xảy ra ở mức 27%. Nguyên nhân chính của vấn đề này là do thủ tục phức tạp. Nhiều nhà đầu tư bắt buộc phải đưa dự án ra thị trường để có thể hoàn thành theo đúng kế hoạch, mặc dù vẫn đang phải chờ đợi giấy phép xây dựng.

Sự thật rằng có nhiều cơ quan tỉnh và thành phố đã đưa ra thêm nhiều yêu cầu và các bước trong thủ tục cấp giấy phép. Bộ Xây dựng đã làm gì để giải quyết vấn đề này?

Theo cuộc khảo sát mới đây của Bộ Xây dựng (MoC), các cơ quan tỉnh và thành phố đã thêm vào các thủ tục bất hợp pháp trong tiến trình cấp phép như là yêu cầu nhà đầu tư ký hợp đồng về bảng thiết kế kiến trúc.

Trung bình, một nhà đầu tư phải hoàn tất 33 bước cho tiến trình cấp phép dự án tương đương với mất khoảng 1 năm.

Để giải quyết vấn đề, Bộ Xây dựng đã ban hành một quy định mới để tổ chức lại thủ tục cấp phép cho các dự án đầu tư trong các cao ốc chung cư đô thị mới và cơ sở hạ tầng cho KCN, bao gồm 8 bước. Nghị quyết cũng quy định khung thời gian mà các cơ quan có thể mất để phản hồi lại cho nhà đầu tư. Cho ví dụ, họ phải cung cấp thông tin về quy hoạch khu vực địa phương trong vòng 15 ngày, cấp đất cho các dự án của nhà đầu tư trong vòng 30 ngày và cung cấp bảng kế hoạch xây dựng chi tiết trong vòng 30 ngày.

Nghị quyết này đặt mục tiêu cải thiện thủ tục cấp giấy phép và giảm thời gian nộp đơn xuống còn 1 năm — 5 tháng cho ứng viên hoàn thành các thủ tục của họ và 7 tháng cho cơ quan cấp phép hoàn tất yêu cầu.

Dường như rằng Bộ đã yêu cầu Chính phủ ra lệnh cho các cơ quan tỉnh và thành phố hủy bỏ tất cả các thủ tục hành chính bất hợp pháp để thu hút thêm nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước?

Bộ vừa yêu cầu Chính phủ làm điều đó. Đã đến lúc cho Chính phủ để xử lý tiến trình cấp phép xây dựng nhanh và minh bạch hơn. Nhiều bước thủ tục có thể nên xử lý trực tuyến. Sau khi nhận chứng từ qua trực tuyến, các cơ quan chính thức có thể phản hồi và hẹn ngày cho ứng viên để mang đến những chứng từ nào không thể gửi online như bảng thiết kế kiến trúc và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Thủ tục cấp giấy phép tốn nhiều thời gian và còn phụ thuộc vào thái độ và cung cách làm việc của nhân viên văn phòng. Đối với những nhân viên cố tình kéo dài tiến trình cấp phép thì có biện pháp nào xử phạt hay không?

Theo Nghị quyết 181, tập trung vào việc thực thi Luật Đất đai, những nhân viên nào cố tình kéo dài thời gian cấp giấy phép xây dựng sẽ bị xử phạt. Những người vi phạm vì thiếu trách nhiệm lần đầu sẽ bị cảnh cáo và sẽ bị hạ mức lương nếu tái phạm. Bất cứ nhân viên nào vi phạm các thủ tục đã được thiết lập đề có thể bị sa thải.

Chính phủ cũng vừa ban hành Nghị quyết 47/CP quy định về việc bồi thường cho những cá nhân hay tổ chức bị thiệt hại trong những vi phạm của nhân viên Nhà nước.

Tuy nhiên, thực tế có khá ít trường hợp nhân viên Nhà nước bị xử phạt vì vi phạm luật này.

Luật Bồi thường Nhà nước sẽ được phê duỵêt và thông qua trong tương lai gần sẽ là cơ sở cho cá nhân và tổ chức để kiện những quan chức Nhà nước muốn gây khó khăn cho họ trong tiến trình cấp phép xây dựng.